Silver Portrait Store – Portretten met karakter

‘In een dwarsstraat kom je vaak de mooiste dingen tegen’, luidde ooit een spreuk van Loesje. Zo ook in de Utrechtsedwarsstraat in Amsterdam, waar de Silver Portrait Store is gevestigd. Een plek waar alle tijd wordt genomen voor portret én geportretteerde. Alle foto's: Barend van Herpe en Annemarie van der Heijden.

0
263

Barend van Herpe en Annemarie van der Heijden werken al zo’n 25 jaar samen onder de naam Dutchphotography. Ze hebben allebei liefde en passie voor hun vak, maar raakten volgens Barend op een gegeven moment met de digitale fotografie wel een beetje het spoor bijster. “Mensen hebben geen geduld meer om eerst maar eens te kijken, en dat is een deel van het proces. Als dat magische moment van fotografie helemaal overgaat in een rationeel controletraject, dan vergeet je eigenlijk de essentie van de fotografie en raak je heel veel inhoud kwijt.” Die essentie vinden ze weer terug in hun compacte Silver Portrait Store, waar ze sinds vier jaar portretten maken volgens het natte-plaat- of collodiumproces. Het is voor hen een teruggaan naar waar het ooit allemaal begonnen is: concentratie en heel erg nadenken over het beeld.

Silver Portrait Store
Alex, Julia en Kira – scan van Silver Portrait Tintype.

Uniek
De natte-plaat/collodiumtechniek werd rond 1850 uitgevonden. Hierbij wordt met een grootformaat camera obscura een unieke foto gemaakt. Een glas- of metaalplaat wordt lichtgevoelig gemaakt met collodium en daarna in een oplossing van zilvernitraat gedompeld. De plaat is alleen lichtgevoelig zolang hij nat is, en gaat daarom nat de camera in. De lage lichtgevoeligheid van collodium maakt lange belichtingstijden nodig, in combinatie met een geconcentreerd poseren. Zodra de plaat belicht is, wordt deze direct ontwikkeld, gefixeerd en voorzien van een beschermlaag.

Silver Portrait Store
Ellis, Bo en Amy – scan van Silver Portrait Tintype.

Het collodiumproces was voor zowel Barend als Annemarie helemaal nieuw. Barend: “Ik heb in de jaren negentig veel met polaroid gewerkt: dat lijkt er veel op. Het ging iets sneller maar het was net zo spannend en ingrijpend, én kostbaar. Maar het uiteindelijke resultaat was zó bijzonder.

Silver Portrait Store
Gieten van een collodion layer op een plaat – eerste stap van een plaat lichtgevoelig maken.

En het was niet te reproduceren – dat vind ik er ook zo mooi aan. Mensen hebben zich kapot gescand op die dingen, maar je krijgt het niet gedigitaliseerd. Dit is precies hetzelfde. Je kunt het scannen maar dat hele 3D-achtige zilver, daar zit een soort leven in, en onder elke lichthoek is het iets anders.” Annemarie: “In het begin dachten we met het scannen van de plaat een nieuw product te hebben, maar uiteindelijk raak je zo onder de indruk van de plaat zelf dat je erachter komt dat het om die plaat zelf gaat, en niet om de scan of de print. Dat is iets wat we echt geleerd hebben door het hele proces. Het karakter van de foto is gefixeerd in de plaat.” Wat voor beiden ook belangrijk is, is dat dit een plek is waar in alle rust de fotografie ervaren kan worden. Het maken van een collodiumportret komt volgens hen in de buurt van een schilderij van jezelf laten maken. Annemarie: “Soms wordt een beeld zó intens dat iemand bijna moet huilen, of ernaar kijkt en zegt: ‘Dát is mijn moeder of mijn vader.’ Het geeft mensen een verdieping in het kijken – dat krijg je bij digitaal niet zo snel voor elkaar. Mensen moeten de controle laten gaan bij het poseren.

Silver Portrait Store
check van een Silver Portrait Tintype in waterbak

Er gebeurt iets met het zelfbeeld van de persoon: dat is een interessant traject. Het is ook heel leuk om te zien hoe blij mensen worden wanneer ze de plaat in hun hand kunnen houden. Dan branden de verhalen los, over duizenden vakantiefoto’s in hun camera en nooit iets afgedrukt… Van: wow, je hebt een beeld vast – dat is iets nieuws.” Barend: “Op een gegeven moment zie je bij iemand het besef komen dat hij een unicaat in handen heeft, want elke volgende foto die we maken, gaat er anders uitzien.”

Geen nostalgie
Hoewel ze met een oud procedé werken, heeft het niets met nostalgie te maken. “Dan kan ik ook wel een alpinopetje opzetten en een leren schort aantrekken…”, lacht Barend: “Het gaat niet om de buitenkant van de ‘show’, maar om de intense, geconcentreerde, bijna sobere beelden met de hele mooie contrastomvang van dit proces.”

Silver Portrait Store
Kick – Silver Portrait Tintype in waterbak

Als camera wordt een oude Sinar (Linhof) gebruikt, waarbij het scherptevlak kan worden verlegd, wat handig is bij het fotograferen van duo’s of groepen: het zogenaamde Scheimpflug-principe. Barend: “Het probleem hierbij is het open diafragma: dat is op zich een hele lastige beperking. Wij moeten het hebben van een scherpte in één punt. De lens moet helemaal open omdat degene die poseert anders geen acht seconden maar een uur moet stilzitten. Het materiaal is zo ongevoelig, minder dan 1 ISO, dat de lens helemaal open moet staan. Als lens gebruiken we de anastigmaat: de voorloper van de moderne lens, die al wat gecorrigeerd is. Wij hebben een mooie onscherpte, die ik vind refereren aan de tijd toen ik op 8 bij 10 inch werkte. Alleen is deze lens ongecoat: dat is nodig omdat het materiaal blauwgevoelig is. Ik win hiermee licht, maar ik wil wél de kwaliteit van een moderne lens. Collodiumfotografie is een orthochromatisch proces (alleen gevoelig voor een paar kleuren, red.), en vertoont een hang naar blauwe tinten.

Silver Portrait Store
Lois – Silver Portrait Tintype – Black Glass Ambrotype – Clear Glass Ambrotype in droogrek.

Door aanpassing van de hoeveelheid zouten kun je een beetje proberen om andere kleuren toch een grijswaarde te geven, maar dat totaal veranderen is blijkbaar niet mogelijk. De receptuur uit die tijd is over het algemeen niet te verbeteren – dat is toch wel bijzonder.” Annemarie: “Wat heel grappig is, is dat alle mensen die vroeger gefotografeerd werden en rood haar hadden, dat je daarvan nu denkt dat hun haar gitzwart was. Blauwe ogen worden extreem licht, huidstructuur en bijvoorbeeld sproeten komen enorm naar voren… het is eigenlijk fotografie met een blauwfilter zoals je dat met film deed.”

Eigen handschrift
Met zulk (licht)ongevoelig materiaal ontkom je vaak niet aan het gebruik van kunstlicht. Barend: “We gebruiken in de winkel flitslicht. Buiten krijg je uv-licht cadeau, en dat geeft een heel ander beeld. We gebruiken kunstlicht met heel veel uv-licht erin: slecht gecorrigeerde lampen en flitslicht. Buiten krijg je uv-licht cadeau, en dat geeft een heel ander beeld. Het invullen van de contrastomvang is een uitdaging. Dit proberen we niet met behulp van extra lichtbronnen te doen maar door invulling, en zó dat je een hele geconcentreerde blik houdt. Door de beperkte scherptediepte zijn de ogen zo het onderwerp van het beeld, waardoor je het heel schoon en intens kunt houden: er zit stilte in.”

Silver Portrait Store
Nikola en Kiara – Silver Portrait Tintype in waterbak

Wat ze ook zo schoon mogelijk willen houden, zijn de werkomgeving en het milieu – qua chemicaliën. Ze gebruiken daarom ook bewust geen cadmiumverbindingen maar lithiumbromiden, die veel minder schadelijk zijn. Annemarie: “De gekozen chemie geeft een eigen karakter. In de grijstonen is het nét iets anders. Dat is ook het leuke: het is geen Photoshop-preset. De platen krijgen bij iedereen die ermee bezig is een eigen handschrift. Door de samenstelling van de chemicaliën, maar bijvoorbeeld ook door hoe je de plaat vasthoudt in je handen en de frequentie van de bewegingen wanneer je de plaat bewerkt.”

Silver Portrait Store
Imme – scan van Silver Portrait Tintype.

Geen trucje
Nu ze geen slapeloze nachten meer hebben over  het proces en de techniek onder de knie is, komt er meer ruimte voor experimenteren, zoals buiten fotograferen. Ze worden vaak gevraagd voor een workshop of een event. Annemarie: “Over sommige dingen denken we heel serieus na, maar wij doen één, anderhalf uur over een portret, dus hoeveel kun je er maken op een dag..? Niet meer dan rond de 3 met alle afwerking op een dag. Onze concentratie en aandacht voor de plaat vormt de leidraad. Het is geen trucje.” Barend: “Een niet mooi afgewerkt product gaat hier niet de deur uit: dat zijn dingen die je jezelf oplegt. Als ik niet tevreden ben, gaat het de prullenbak in.”

Silver Portrait Store
Familie Bakker – scan van Silver Portrait Tintype.

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam